{"id":3910,"date":"2026-03-09T10:04:37","date_gmt":"2026-03-09T10:04:37","guid":{"rendered":"https:\/\/www.apexnet.com.pl\/blog\/?p=3910"},"modified":"2026-03-06T10:17:39","modified_gmt":"2026-03-06T10:17:39","slug":"systemowe-ryzyka-i-deficyty-proceduralne-w-zamowieniach-publicznych-analiza-najczestszych-naruszen-po-stronie-zamawiajacych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.apexnet.com.pl\/blog\/zamowienia-publiczne\/systemowe-ryzyka-i-deficyty-proceduralne-w-zamowieniach-publicznych-analiza-najczestszych-naruszen-po-stronie-zamawiajacych\/","title":{"rendered":"Systemowe ryzyka i deficyty proceduralne w zam\u00f3wieniach publicznych: Analiza najcz\u0119stszych narusze\u0144 po stronie zamawiaj\u0105cych"},"content":{"rendered":"

Proces wydatkowania \u015brodk\u00f3w publicznych w ramach sytemu zam\u00f3wie\u0144 publicznych stanowi jeden z najbardziej sformalizowanych obszar\u00f3w aktywno\u015bci administracji pa\u0144stwowej i samorz\u0105dowej. Rygorystyczny charakter ustawy Prawo zam\u00f3wie\u0144 publicznych (Pzp) nak\u0142ada na kierownik\u00f3w jednostek sektora finans\u00f3w publicznych oraz cz\u0142onk\u00f3w komisji przetargowych obowi\u0105zek zachowania absolutnej precyzji proceduralnej. Jak wykazuj\u0105 raporty Urz\u0119du Zam\u00f3wie\u0144 Publicznych (UZP) oraz wyniki kontroli prowadzonych przez Regionalne Izby Obrachunkowe, znaczna cz\u0119\u015b\u0107 post\u0119powa\u0144 obarczona jest uchybieniami, kt\u00f3re wynikaj\u0105 nie tyle z braku dobrej wiary, co z systemowej z\u0142o\u017cono\u015bci przepis\u00f3w oraz dynamicznie ewoluuj\u0105cej linii orzeczniczej Krajowej Izby Odwo\u0142awczej (KIO).<\/strong><\/p>\n

Niniejsza analiza ma na celu identyfikacj\u0119 kluczowych obszar\u00f3w ryzyka, kt\u00f3re determinuj\u0105 b\u0142\u0119dy zamawiaj\u0105cych, oraz wskazanie konsekwencji prawnych wynikaj\u0105cych z niedope\u0142nienia wymog\u00f3w ustawowych.<\/p>\n

 <\/p>\n

Opis przedmiotu zam\u00f3wienia jako ognisko narusze\u0144 zasady uczciwej konkurencji<\/h2>\n

Fundamentem ka\u017cdego post\u0119powania o udzielenie zam\u00f3wienia publicznego jest opis przedmiotu zam\u00f3wienia (OPZ). To w\u0142a\u015bnie w tym obszarze, zgodnie z art. 99 Pzp, zamawiaj\u0105cy jest zobowi\u0105zany do okre\u015blenia swoich potrzeb w spos\u00f3b jednoznaczny, wyczerpuj\u0105cy i przy u\u017cyciu dostatecznie dok\u0142adnych i zrozumia\u0142ych okre\u015ble\u0144. Praktyka wykazuje jednak, \u017ce OPZ pozostaje najcz\u0119stszym \u017ar\u00f3d\u0142em spor\u00f3w przed KIO oraz podstaw\u0105 do nak\u0142adania korekt finansowych w projektach wsp\u00f3\u0142finansowanych ze \u015brodk\u00f3w Unii Europejskiej.<\/p>\n

Naruszenie obiektywizmu poprzez wskazanie konkretnych marek lub znak\u00f3w towarowych<\/h3>\n

Jednym z najpowa\u017cniejszych uchybie\u0144 jest opisywanie przedmiotu zam\u00f3wienia poprzez wskazanie znak\u00f3w towarowych, patent\u00f3w lub pochodzenia, bez jednoczesnego dopuszczenia rozwi\u0105za\u0144 r\u00f3wnowa\u017cnych. Cho\u0107 ustawodawca dopuszcza tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 w sytuacjach wyj\u0105tkowych, gdy specyfika przedmiotu zam\u00f3wienia uniemo\u017cliwia opisanie go za pomoc\u0105 dostatecznie dok\u0142adnych okre\u015ble\u0144, zamawiaj\u0105cy cz\u0119sto nadu\u017cywaj\u0105 tej instytucji. Brak precyzyjnego zdefiniowania kryteri\u00f3w r\u00f3wnowa\u017cno\u015bci uniemo\u017cliwia wykonawcom z\u0142o\u017cenie ofert alternatywnych, co de facto prowadzi do monopolizacji zam\u00f3wienia i naruszenia art. 16 Pzp, statuuj\u0105cego zasad\u0119 uczciwej konkurencji.<\/p>\n

Opis przedmiotu zam\u00f3wienia o charakterze dyskryminacyjnym<\/h3>\n

B\u0142\u0119dy zamawiaj\u0105cych cz\u0119sto polegaj\u0105 na formu\u0142owaniu wymog\u00f3w technicznych w spos\u00f3b, kt\u00f3ry pasuje wy\u0142\u0105cznie do jednego, konkretnego produktu lub wykonawcy. Nawet je\u015bli zamawiaj\u0105cy nie wskazuje nazwy w\u0142asnej urz\u0105dzenia, to nagromadzenie specyficznych parametr\u00f3w technicznych (cz\u0119sto niemaj\u0105cych uzasadnienia merytorycznego w potrzebach jednostki) prowadzi do bezprawnego ograniczenia kr\u0119gu potencjalnych wykonawc\u00f3w. Tego typu naruszenia s\u0105 szczeg\u00f3lnie dotkliwie karane w toku kontroli uprzednich i nast\u0119pczych, gdy\u017c godz\u0105 w sam\u0105 istot\u0119 rynku zam\u00f3wie\u0144 publicznych.<\/p>\n

 <\/p>\n

Definicja warunk\u00f3w udzia\u0142u a zasada proporcjonalno\u015bci<\/h2>\n

Kolejnym obszarem generuj\u0105cym istotne ryzyka procesowe jest proces formu\u0142owania warunk\u00f3w udzia\u0142u w post\u0119powaniu. Zgodnie z art. 112 Pzp, zamawiaj\u0105cy okre\u015bla warunki udzia\u0142u w spos\u00f3b proporcjonalny do przedmiotu zam\u00f3wienia oraz umo\u017cliwiaj\u0105cy ocen\u0119 zdolno\u015bci wykonawcy do nale\u017cytego wykonania zam\u00f3wienia.<\/p>\n

B\u0142\u0105d nadmiarowo\u015bci wymaga\u0144<\/h3>\n

Zamawiaj\u0105cy, d\u0105\u017c\u0105c do maksymalnego zabezpieczenia swoich interes\u00f3w, cz\u0119sto stawiaj\u0105 wymogi ra\u017c\u0105co wyg\u00f3rowane wzgl\u0119dem skali zam\u00f3wienia. Wymaganie od wykonawc\u00f3w do\u015bwiadczenia w realizacji kilku inwestycji o warto\u015bci przekraczaj\u0105cej warto\u015b\u0107 obecnego zam\u00f3wienia, w sytuacji gdy nie jest to niezb\u0119dne dla weryfikacji kompetencji, uznawane jest za naruszenie zasady proporcjonalno\u015bci. Skutkuje to wykluczeniem z rynku podmiot\u00f3w \u015brednich i ma\u0142ych (M\u015aP), co stoi w sprzeczno\u015bci z polityk\u0105 unijn\u0105 i krajow\u0105.<\/p>\n

Niejasno\u015b\u0107 w zakresie podmiotowych \u015brodk\u00f3w dowodowych<\/h3>\n

B\u0142\u0119dy proceduralne cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na etapie weryfikacji dokument\u00f3w sk\u0142adanych przez wykonawc\u00f3w. Zamawiaj\u0105cy miewaj\u0105 trudno\u015bci z prawid\u0142owym wezwaniem do uzupe\u0142nienia o\u015bwiadcze\u0144 lub dokument\u00f3w w trybie art. 128 ust. 1 Pzp. Cz\u0119stym b\u0142\u0119dem jest wielokrotne wzywanie do tego samego dokumentu lub, przeciwnie, zaniechanie wezwania w sytuacjach, gdy prawo to nakazuje. Niew\u0142a\u015bciwe badanie o\u015bwiadcze\u0144 o przynale\u017cno\u015bci do tej samej grupy kapita\u0142owej czy te\u017c b\u0142\u0119dna ocena tzw. \u201eself-cleaningu\u201d (procedury samooczyszczenia wykonawcy) to kolejne punkty zapalne prowadz\u0105ce do uniewa\u017cnienia post\u0119powa\u0144.<\/p>\n

 <\/p>\n

Patologie w sferze kryteri\u00f3w oceny ofert i badania ra\u017c\u0105co niskiej ceny<\/h2>\n

Moment badania i oceny ofert jest etapem, na kt\u00f3rym kumuluj\u0105 si\u0119 b\u0142\u0119dy pope\u0142nione na wcze\u015bniejszych etapach przygotowania dokumentacji. Zamawiaj\u0105cy cz\u0119sto staj\u0105 przed dylematem, jak odrzuci\u0107 ofert\u0119 wadliw\u0105, nie nara\u017caj\u0105c si\u0119 jednocze\u015bnie na zarzut bezprawnego dzia\u0142ania.<\/p>\n

Niejasne pozacenowe kryteria oceny<\/h3>\n

Ustawodawca promuje odej\u015bcie od kryterium ceny jako jedynego miernika atrakcyjno\u015bci oferty. Jednak\u017ce wprowadzenie kryteri\u00f3w jako\u015bciowych, funkcjonalnych czy \u015brodowiskowych wymaga od zamawiaj\u0105cego precyzyjnego opisania sposobu przyznawania punkt\u00f3w. B\u0142\u0119dem krytycznym jest stosowanie kryteri\u00f3w subiektywnych, nieweryfikowalnych lub takich, kt\u00f3re de facto powielaj\u0105 warunki udzia\u0142u w post\u0119powaniu (zakazane ocenianie \u201ew\u0142a\u015bciwo\u015bci wykonawcy\u201d w zam\u00f3wieniach innych ni\u017c spo\u0142eczne).<\/p>\n

Zaniechanie procedury wyja\u015bnienia ra\u017c\u0105co niskiej ceny<\/h3>\n

W sytuacji, gdy zaoferowana cena wydaje si\u0119 ra\u017c\u0105co niska w stosunku do przedmiotu zam\u00f3wienia i budzi w\u0105tpliwo\u015bci zamawiaj\u0105cego co do mo\u017cliwo\u015bci wykonania przedmiotu zam\u00f3wienia zgodnie z wymaganiami, zamawiaj\u0105cy ma obowi\u0105zek wezwania wykonawcy do wyja\u015bnie\u0144. B\u0142\u0119dem zamawiaj\u0105cych jest albo ca\u0142kowite zaniechanie tej procedury (mimo spe\u0142nienia ustawowych przes\u0142anek matematycznych, np. cena ni\u017csza o 30% od warto\u015bci zam\u00f3wienia), albo akceptacja wyja\u015bnie\u0144 og\u00f3lnikowych i lakonicznych. KIO wielokrotnie podkre\u015bla\u0142a, \u017ce wyja\u015bnienia wykonawcy musz\u0105 by\u0107 konkretne i poparte dowodami; b\u0142\u0105d zamawiaj\u0105cego w tym zakresie prowadzi do wyboru oferty, kt\u00f3ra mo\u017ce nie zosta\u0107 zrealizowana.<\/p>\n

 <\/p>\n

Zarz\u0105dzanie procesem i b\u0142\u0119dy formalno-prawne w dokumentacji<\/h2>\n

Ostatnim filarem ryzyk s\u0105 b\u0142\u0119dy o charakterze czysto proceduralnym, wynikaj\u0105ce cz\u0119sto z braku systematyzacji pracy komisji przetargowej lub niedostatecznej znajomo\u015bci elektronizacji zam\u00f3wie\u0144.<\/p>\n