W wielu organizacjach ciągłość procesu zamówień publicznych zależy od wiedzy kilku osób, a czasem od jednego specjalisty. Dopóki zespół jest stabilny, taki model może pozornie działać bez zakłóceń. Problem ujawnia się przy dłuższej nieobecności, zmianie stanowiska, odejściu pracownika albo nagłym zwiększeniu liczby postępowań. Wtedy okazuje się, że część wiedzy nie została zapisana w procedurach, lecz funkcjonowała wyłącznie w doświadczeniu konkretnej osoby.
Ryzyko kompetencyjne nie dotyczy więc wyłącznie braku szkolenia. Obejmuje również sposób przekazywania wiedzy, dokumentowania decyzji, wprowadzania nowych pracowników oraz organizowania zastępstw. Szkolenia mogą wspierać ten proces, ale powinny być jednym z kilku elementów budowania odporności zespołu.
W skrócie
- Największe ryzyko powstaje wtedy, gdy kluczowa wiedza o procesie i praktyce znajduje się wyłącznie u jednej osoby.
- Onboarding powinien łączyć podstawy PZP z wewnętrznymi procedurami, wzorami dokumentów i obserwacją rzeczywistych postępowań.
- Zastępowalność wymaga nie tylko przeszkolenia drugiej osoby, lecz także dostępu do informacji, checklist i aktualnych ustaleń dotyczących prowadzonych spraw.
Gdzie powstaje ryzyko utraty wiedzy w zespole PZP?
Najbardziej wrażliwe są te czynności, które wykonuje tylko jedna osoba i które nie zostały wystarczająco opisane. Może to dotyczyć sposobu przygotowania dokumentacji, obsługi platformy zakupowej, prowadzenia kalendarza terminów, kontaktu z komórkami merytorycznymi, kompletowania akt albo organizacji procesu ofertowego po stronie wykonawcy.
Ryzyko zwiększa się również wtedy, gdy w organizacji funkcjonują wzory dokumentów bez informacji, kiedy i dlaczego należy je stosować. Sam plik nie przenosi doświadczenia. Nowy pracownik potrzebuje kontekstu: jakie są etapy procesu, kto podejmuje decyzję, gdzie znajdują się źródła danych oraz jakie działania wymagają dodatkowej konsultacji.
Onboarding nowego pracownika w zamówieniach publicznych
Skuteczny onboarding powinien być zaplanowany jako przejście od zasad ogólnych do praktyki organizacji. Najpierw nowa osoba musi rozumieć podstawowe pojęcia i konstrukcję postępowania. Następnie powinna poznać wewnętrzny podział odpowiedzialności, stosowane procedury, narzędzia oraz obieg dokumentów. Dopiero kolejnym etapem jest samodzielne wykonywanie czynności pod kontrolą bardziej doświadczonego pracownika.
W tym procesie zamówienia publiczne dla początkujących mogą stanowić uporządkowaną bazę merytoryczną. Kurs nie powinien jednak zastępować wdrożenia do specyfiki jednostki. Ustawa opisuje reguły systemu, natomiast organizacja musi dodatkowo przekazać wiedzę o własnym sposobie planowania, akceptacji, dokumentowania i współpracy pomiędzy komórkami.
Dokumentowanie wiedzy: procedury, checklisty i decyzje
Odporność zespołu rośnie, gdy kluczowe działania są możliwe do odtworzenia bez obecności jednej konkretnej osoby. Nie oznacza to tworzenia rozbudowanych instrukcji dla każdej sytuacji. Bardziej użyteczne bywają krótkie checklisty, opis odpowiedzialności, harmonogram czynności oraz informacja, gdzie znajdują się aktualne wzory i materiały referencyjne.
Ważne jest również dokumentowanie decyzji nietypowych. Jeżeli zespół rozwiązał problem, który może pojawić się ponownie, warto zapisać nie tylko wynik, lecz także przesłanki, które doprowadziły do wyboru określonego rozwiązania. Taki materiał wspiera nowych pracowników i ułatwia zachowanie spójności działania.
Przykładowe ryzyka dla ciągłości wiedzy w zespole PZP
|
Sytuacja |
Ryzyko |
Działanie ograniczające ryzyko |
|
Jedna osoba prowadzi cały proces |
Brak zastępstwa podczas nieobecności |
Podział wiedzy, shadowing i wyznaczenie zastępcy |
|
Brak opisanych etapów pracy |
Nowy pracownik uczy się metodą prób i błędów |
Checklista procesu i wskazanie odpowiedzialności |
|
Wzory dokumentów bez kontekstu |
Nieprawidłowe użycie lub kopiowanie nieaktualnych zapisów |
Repozytorium z opisem zastosowania i datą aktualizacji |
|
Szkolenia bez transferu do zespołu |
Wiedza pozostaje wyłącznie u uczestnika |
Notatka wdrożeniowa, omówienie w zespole i aktualizacja procedur |
Zastępowalność to kompetencja organizacji, nie pojedynczego pracownika
Wyznaczenie zastępcy nie rozwiązuje problemu, jeżeli osoba zastępująca nie ma dostępu do informacji i nie zna aktualnego stanu spraw. Dlatego zastępowalność należy ćwiczyć przed wystąpieniem kryzysu. Można okresowo przekazywać wybrane zadania drugiej osobie, omawiać prowadzone postępowania i sprawdzać, czy dokumentacja pozwala szybko zorientować się w sytuacji.
Wykonawcy uczestniczący w przetargach mają podobne ryzyko. Jeżeli przygotowanie oferty zależy wyłącznie od jednej osoby, jej nieobecność może utrudnić reakcję na pytania, wezwania i krótkie terminy. Uporządkowany proces ofertowy powinien wskazywać właściciela zadania, zastępcę, miejsce przechowywania dokumentów oraz zasady kontroli przed wysłaniem oferty.
Jak szkolenia wspierają transfer wiedzy?
Szkolenia PZP mogą ograniczać zależność organizacji od wiedzy pojedynczych osób, jeżeli są powiązane z praktyką zespołu. Wspólny udział kilku pracowników pomaga ujednolicić język i sposób rozumienia procedur. Szkolenie podstawowe może przyspieszyć wejście nowej osoby, a warsztat tematyczny może pomóc zespołowi ustalić spójne podejście do konkretnego obszaru.
Przy planowaniu takiego wsparcia warto również dobrać format odpowiadający liczbie uczestników i sposobowi pracy organizacji. Dostępne możliwości omawiamy w artykule „Gdzie odbywają się szkolenia PZP ApexNet? Formy i lokalizacje”.
Największą wartość przynosi jednak przeniesienie wniosków ze szkolenia do codziennej pracy. Po zajęciach warto wskazać, które procedury lub wzory wymagają aktualizacji, jakie informacje należy przekazać pozostałym członkom zespołu i czy pojawiła się potrzeba dodatkowego wsparcia dla nowych osób.
Pięć elementów planu ciągłości wiedzy
- Mapa kluczowych kompetencji – wskazanie czynności, których nie może wykonywać tylko jedna osoba.
- Zastępstwa – określenie, kto przejmuje zadania i gdzie znajduje informacje potrzebne do ich wykonania.
- Onboarding – połączenie podstaw PZP z wewnętrznymi procedurami i praktyką organizacji.
- Repozytorium wiedzy – aktualne wzory, checklisty, instrukcje i istotne decyzje dostępne dla uprawnionych pracowników.
- Aktualizacja kompetencji – dobór szkoleń do zmian prawnych, nowych obowiązków i realnych problemów zespołu.
Najczęściej zadawane pytania o onboarding i ciągłość wiedzy w PZP
Czy samo szkolenie wystarczy do wdrożenia nowego pracownika?
Nie. Szkolenie może uporządkować wiedzę prawną i proceduralną, ale onboarding powinien dodatkowo obejmować wewnętrzne zasady pracy, narzędzia, obieg dokumentów i obserwację rzeczywistych zadań.
Jak długo powinien trwać onboarding w zamówieniach publicznych?
Nie ma jednego prawidłowego okresu. Czas zależy od zakresu stanowiska, doświadczenia pracownika oraz stopnia złożoności procesów w organizacji. Ważniejsze od sztywnej liczby dni jest określenie, jakie czynności pracownik ma opanować przed przejściem do samodzielnej pracy.
Czy warto szkolić także osobę pełniącą funkcję zastępcy?
Tak, jeżeli zastępca ma rzeczywiście przejmować czynności wymagające znajomości PZP. Zakres szkolenia powinien odpowiadać zadaniom wykonywanym podczas zastępstwa, a nie być automatycznie identyczny z programem głównego specjalisty.
Zadbaj o wiedzę, która pozostaje w organizacji
Ciągłość pracy w zamówieniach publicznych wymaga połączenia kompetencji ludzi z uporządkowanym procesem przekazywania informacji. Jeżeli organizacja chce przygotować nowych pracowników, zbudować zastępowalność albo wyrównać poziom wiedzy w zespole, ApexNet może pomóc dobrać kurs zamówień publicznych lub szkolenie odpowiadające zakresowi obowiązków uczestników i etapowi ich rozwoju.
Wykaz źródeł:
- Urząd Zamówień Publicznych – oficjalny portal informacyjny: https://www.gov.pl/web/uzp
- Internetowy System Aktów Prawnych (ISAP) – ustawa Prawo zamówień publicznych: https://isap.sejm.gov.pl
- Krajowa Izba Odwoławcza – orzecznictwo publikowane w serwisie UZP: https://www.gov.pl/web/uzp/orzecznictwo